Witamina C

Jedną z najbardziej znanych witamin jest kwas askorbinowy (witamina C) – organiczny związek chemiczny, pochodna glukozy.

Został on odkryty w latach 20 XX wieku.  W 1928 roku Szent-György uzyskał z wyciągów z nadnerczy, kapusty i pomarańczy związek, który wykazywał właściwości oksydoredukcyjne. Szent-György nie zdawał sobie sprawy, że związek ten to witamina C nazwana przez niego kwasem heksuronowym. W 1932 roku Wang i King otrzymali witaminę C z cytryny. W rok później Haworth, Hirst i współpracownicy ustalili budowę chemiczną witaminy C. W latach 1933-34 Reichstein i współpracownicy dokonali syntezy kwasu askorbinowego.

 

Dzisiaj wiadomo już, iż spełnia bardzo ważną rolę w funkcjonowaniu organizmu ludzkiego, między innymi w procesach odpornościowych, działa odtruwająco, aktywuje przemiany białkowe i węglowodanowe. Bierze udział w syntezie hemoglobiny, w powstawaniu krwinek, kolagenu, ułatwia przyswajanie żelaza, przyczynia się do prawidłowego rozwoju tkanki łącznej, a także hormonów kory nadnercza. Przeciwdziała czynnikom rakotwórczym. Witamina C ma również wpływ na nasz wygląd: bierze udział w procesach kostnienia, przeciwdziała wypadaniu zębów, wzmacnia dziąsła, bierze udział w powstawaniu kolagenu.

witamina c

sxc.hu

 

Rekomendowane spożycie witaminy C, jest uzależnione od wieku oraz płci. Przyjmuje się iż dzieci, w wieku od 1 – 3 mogą spożywać bezpiecznie od 15 do 400 mg na dobę, natomiast starsze , od 4 – 8 lat – od 25 do 650. Dla dziewcząt dawki te wynoszą od 45 do 1200 mg, natomiast chłopcy powinni utrzymywać spożycie w przedziale 75 – 1800. Dorosłe kobiety – także te ciężarne mogą sobie pozwolić na dawkę od 85 do 2000 mg, podobnie te powyżej 70 roku życia. Dla mężczyzn z kolei, w wieku od 19 do 70 (a także starszych), optymalne zapotrzebowanie wynosi od 90 do 2000 mg.

Co ciekawe, organizmy większości roślin oraz zwierząt wytwarzają ten związek.

Wyjątek stanowią niektóre naczelne ssaki, w tym człowiek, a także gryzonie – na przykład świnka morska. Także niektóre gatunki nietoperzy muszą zdobywać witaminę ze źródeł pozaustrojowych.

 

Skutki niedoboru kwasu askorbinowego mogą być naprawdę poważne. Są to między innymi:

samoistne krwawienia, uszkodzenia naczyń krwionośnych, złe gojenie i odnawianie się ran, niedokrwistość , wtórne infekcje

szkorbut, rozpulchnienie dziąseł, zmiany w zębach

bolesność stawów i mięśni, obrzęki kończyn, osłabienie , osteoporoza

utrata apetytu, depresja,  zaburzenia neurologiczne

obniżenie wydolności fizycznej, stałe zmęczenie, schorzenia żołądka, zapalenie błony śluzowej, przedłużenie okresu zaziębienia organizmu i trudności w leczeniu zakażeń

Ponad to zbyt mała ilość witaminy C powoduje zwiększone wydalanie witaminy B6

co może nawet doprowadzić do śmierci.

 

Jednak przedawkowanie  także niesie za sobą powikłania:

mogą pojawić się bóle głowy, trudności z zasypianiem, rozstrój żołądka, wymioty, biegunka. Objawom może towarzyszyć także wysypka skórna. Nadmiar przyczynia się także do powstawania kamieni nerkowych – zazwyczaj jest bowiem wydalany z organizmu wraz z moczem.

Stosowanie wyższych niż zalecane dawek witaminy C w czasie ciąży może być szkodliwe dla płodu. Co prawda badania kliniczne nie potwierdziły bezpośredniego wpływu na ludzki embrion, jednak w eksperymentach przeprowadzanych na zwierzętach wykazano niepożądane działania.

 

Głównym źródłem witaminy C są świeże oraz właściwie przetworzone owoce i warzywa (zazwyczaj poprzez gotowanie cenne wartości są tracone). W świecie zwierzęcym znajduje się bardzo mało witaminy C. Wyjątek stanowią nadnercza, grasica, przysadka mózgowa, ciałko żółte, ciałko rzęskowe, ciecze śródoczne, tęczówka i soczewka oka – czyli specjały z gatunku „tylko dla smakoszy”… Mleko krowie zawiera około 2 mg w 100 ml, zatem naprawdę niewiele.

Na pierwszym miejscu pod względem zawartości znajdują się warzywa kapustne i owoce jagodowe (czarne porzeczki zawierają około 180 mg w 100 g), na drugim ziemniaki (14 mg witaminy w 100 g zależnie od pory roku), na trzecim żółte i zielone warzywa i owoce, na czwartym pozostała grupa warzyw i owoców (truskawki, maliny, owoce cytrusowe i południowe). Pozostałe produkty: masło, mleko krowie, mięso, produkty zbożowe zawierają niewielkie ilości witaminy C.

Kwas askorbinowy można znaleźć  również w: czerwonej papryce (średnio 140 mg na sztukę), owocach dzikiej róży (aż 1000 mg w 100 g), pomidorach, koprze ogrodowym, kalafiorze, rzepie, groszku zielonym, kalarepie, cebuli, karczochach i szparagach.

 

Na polepszenie wchłaniania wpływają : witamina A, witamina B2, witamina B6, witamina E, bioflawonoidy, wapń, magnez oraz cynk. Jeżeli chodzi o łączenie produktów, to surówki z pomidorów lub z kapusty długo zachowują witaminę C, ale jeśli jako dodatek wybierzemy świeże ogórki – w pomidorach nastąpi szybki rozkład witaminy C.

 

Kwas askorbinowy ma także zastosowanie w przemyśle spożywczym, jako przeciwutleniacz. Stosuje się go do konserwowania żywności, oznaczając później związki za pomocą liter „E…”.

 

Witamina C – ciekawostki                            

* Palacze mają wyższe zapotrzebowanie na witaminę C niż osoby niepalące,

* Przeterminowaną żywność rozpoznaje się po znacznie obniżonej zawartości witaminy C,

* Długotrwałe przyjmowanie aspiryny trzykrotnie zwiększa wydalanie witaminy C, dlatego też należy wtedy zwiększyć dawki tej witaminy,

* Dzięki swoim właściwościom przeciwutleniającym witamina C znacznie zmniejsza ryzyko występowania chorób chronicznych, takich jak rak, choroby serca czy zaćma (przy spożyciu rzędu 120 mg na dobę).

* Witamina C należy do najmniej trwałych. jej zniszczenie powoduje wysoka temperatura, obecność tlenu itp. Procesy takie jak duszenie, gotowanie, suszenie owoców, pasteryzacja czy napowietrzanie niszczą witaminę C.

* Ponieważ  substancja ta umożliwia wytwarzanie rozpuszczających tłuszcz hormonów stresu, można ją uznać za skuteczny środek odchudzający.

* Wysiłek fizyczny kilkakrotnie zwiększa ubytek specyfiku. Niektórzy mają większe zapotrzebowanie na witaminę C.

* Mieszkańcy dużych miast potrzebują więcej tego składnika niż mieszkańcy wsi, ponieważ witamina niszczona jest przez dwutlenek węgla silnie zanieczyszczający powietrze.

* Kwas askorbinowy jest pomocny w obniżaniu poziomu cholesterolu oraz w leczeniu astmy.

 

Magdalena Rurańska

Musisz się zalogować, aby móc komentować Zaloguj