Witamina A

Pojęcie „witaminy” ma polskie korzenie. Po raz pierwszy zastosował je biochemik Kazimierz Funk w 1912 roku, aby określić pewne związki chemiczne, których niedobór w diecie może powodować choroby.

Witaminy regulują przemianę materii dzięki systemowi enzymatycznemu.

Witaminy pochodzące z produktów żywnościowych (zwłaszcza warzyw i owoców), determinują funkcjonowanie organizmu ludzkiego. Niedobory mogą doprowadzić do licznych zdrowotnych powikłań.

Wszystkich rodzajów witamin jest osiemnaście, z czego większość jest rozpuszczalna w wodzie, a inne w tłuszczach (A, D, E, K i F). Co ciekawe – witaminy nie mają wartości energetycznych ani kalorycznych.

 

Witaminę A ( inaczej Retinol, Beta – karoten) odkryto jako pierwszą. W 1913 roku tym mianem nazwano substancję, której brak powodował zapalenia i infekcje oczu u zwierząt żywionych pokarmem pozbawionym składników znanych obecnie jako bogate źródła tej witaminy. W 1932 roku naukowcy odkryli, że substancja o nazwie beta-karoten może być zamieniana w organizmie w witaminę A, przez co można jej używać do zapobiegania chorobom oczu na równi z tranem.

 

Witamina A to rodzina związków, do której należą Retinol, Retinal i karotenoidy.

Niektóre karotenoidy, m.in. beta-karoten, mogą być przekształcone w witaminę A zaraz po spożyciu. Nazywa się je prowitaminami witaminy A.   W pożywieniu występuje kombinacja gotowej postaci witaminy A i beta-karotenu.

Czynniki wpływające na przyswajanie tłuszczów wpływają również na przyswajanie witaminy A. Istnieje jednak pewna odmiana witaminy A (o nazwie palmitynian retinylu) która może być wchłonięta przez organizm bez udziału tłuszczu.

Co wpływa na polepszenie wchłaniania oprócz obecności tłuszczu? Kompleks witamin B, witamina C, witamina D, witamina E, wapń, fosfor, cynk.

witamina a

sxc.hu

Witamina A bierze udział niemal we wszystkich kluczowych funkcjach ludzkiego organizmu. A są to między innymi:

udział w procesie widzenia, w obniżaniu poziomu cholesterolu we krwi

korzystne działanie na serce, pomoc w zwiększeniu odporności organizmu

blokowanie związku rakotwórczego z dymu tytoniowego,  usuwanie wolnych rodników,

a także stymulowanie wzrostu, także kości i włosów, zapobieganie wysychaniu nabłonka.

 

Dzięki tak kompleksowemu działaniu może być ona stosowana profilaktycznie w wypadku :chorób skóry – egzemy, grzybicy, łuszczycy, trądziku, atopowego zapalenia skóry czy innych alergii skórnych.

rozedmy płuc, gruźlicy, chorób dziąseł i zębów

schorzeń narządu wzroku (zaćmy, katarakty, jaskry),

choroby wrzodowej żołądka, nadczynności tarczycy, infekcji bakteryjnych

nowotworów, miażdżycy, zaburzeń płodności, szpiczaka,

jest również potrzebna, aby płód dobrze się rozwijał.

Dzienne zapotrzebowanie ludzkiego organizmu na witaminę A jest określane na około 1 mg.

 

Niedobór witaminy A może prowadzić do poważnych zdrowotnych konsekwencji, takich jak:

zaburzenie widzenia w warunkach słabego oświetlenia (kurza ślepota)

zmiany skórne (łuszczenie, zrogowacenie, suchość)

kruche, łamliwe paznokcie, łamliwe, wypadające włosy,

pieczenie i suchość oczu,

podatność organizmu na infekcje, zaburzenia płodności

zaburzenia wzrostu i rozwoju u dzieci….

Oczywiście jak w przypadku każdej ważnej substancji ważne jest zachowanie umiaru, bowiem przedawkowanie również może się źle skończyć.

Witamina A może być bardzo toksyczna jeżeli zażywa się ją w dużych ilościach i przez dłuższy czas.

Uszkodzenia dotyczą: oczu, kości, krwi, skóry, ośrodkowego układu nerwowego, wątroby, układu rozrodczego, a objawami są: osłabienie, nudności, wymioty, ból głowy, uszkodzenie skóry, zaburzenia psychiczne, u kobiet zaburzenia miesiączkowania.

Wzrasta także ryzyko wystąpienia raka żołądka, osteoporozy czy złamań kości.

Duże dawki podawane podczas ciąży mogą wywołać przedwczesną akcję porodową, a także nieprawidłowości oraz trudności przy porodzie.

 

Możliwe jest nawet ostre, wręcz śmiertelne zatrucie tą substancją.

Wątroby niektórych zwierząt, szczególnie polarnych, często zawierają witaminę A w ilościach toksycznych dla ludzi. Pierwsza udokumentowana śmierć (Xavier Mertz, naukowiec szwajcarski) spowodowana hiperwitaminozą A nastąpiła w styczniu 1913, podczas wyprawy na Antarktydę. Badacz ten został zmuszony przez sytuację do zjedzenia psów pociągowych.

Głównym źródłem witaminy A są produkty pochodzenia zwierzęcego. Oczywiście duży udział w zaopatrzeniu naszego organizmu w tę witaminę mają również produkty roślinne, które zawierają prowitaminę A tj. karoteny. Najbogatszym źródłem jest olej z wątroby ryb i zwierząt morskich (tran…), ale też wątróbka drobiowa, wołowa, wieprzowa, jajka.

Jeśli chodzi o prowitaminę A to bogatym źródłem beta-karotenu są owoce i warzywa o żółtym i pomarańczowym zabarwieniu i ciemnozielone liście warzyw, zatem m.in. marchewka, dynia, szpinak, sałata, zielony groszek, pomidory, rzeżucha, brokuły, a z owoców: morele, wiśnie, śliwki i pomarańcze. Poza tym karoteny są również obecne w mleku krów żywionych na pastwiskach oraz w przetworach uzyskiwanych z takiego mleka.

 

Ciekawostki:

*kobiety przyjmujące środki antykoncepcyjne potrzebują mniej witaminy A.

*doustne środki antykoncepcyne zwiększają witaminę A

*organizm potrzebuje cynku aby wykorzystać zmagazynowaną witaminę A

*kobiety w ciąży i karmiące mogą spożywać witaminę A pod kontrolą lekarza

* selen wspomaga działanie beta-karotenu

*witaminę A należy spożywać w czasie posiłku lub po posiłku, bo wtedy ułatwia się jej przyswajanie

*wątroba niedźwiedzia polarnego zawiera śmiertelną dla człowieka ilość witaminy A.

*skutki niedoboru witaminy A  były znane (i leczone) już w starożytnym Egipcie, Grecji oraz Rzymie i określane były nazwą kurza ślepota lub ślepota zmierzchowa. Chorobę tę leczono podając gotowaną lub surową wątrobę. Dopiero na przełomie XIX i XX wieku udało się ustalić związek pomiędzy nieprawidłowym odżywianiem a rozwojem kurzej ślepoty.

* w krajach, gdzie głównym składnikiem diety jest ryż, notuje się częste niedobory witaminy A. Tam właśnie, dzięki genetycznej inżynierii wyprodukowano „złoty ryż” z genami kukurydzy – kodującymi prowitaminę  A.

 

Magdalena Rurańska

Musisz się zalogować, aby móc komentować Zaloguj